Το έργο με τίτλο ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ είχε ως στόχο την   ανάπτυξη μιας δυναμικής και βιώσιμης παρέμβασης  για την ουσιαστική επίλυση θεμάτων που άπτονται της προστασίας των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας από τις διακρίσεις σε βάρος τους και από την παραβίαση μιας σειράς δικαιωμάτων τους. Η βασική αρχή που διέτρεξε το έργο, είναι η πεποίθηση ότι η ουσιαστική αλλαγή (σε θεσμικό επίπεδο και σε  κυρίαρχες αντιλήψεις)  θα επέλθει μόνο αν μετακινηθεί το “παράδειγμα” από την “ανοχή της κοινωνίας” και την “φιλανθρωπία” στο “αυτονόητο” των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των ατόμων με μείζονα ή ελάσσονα προβλήματα ψυχικής υγείας.

Μπορούμε να πούμε ότι μέσα στο 1 έτος λειτουργίας του έργου αναπτύχθηκε μια δυναμική που κινητοποίησε επαγγελματίες και φορείς για την επίτευξη των παραπάνω στόχων, όσο και μεγάλο μέρος της κοινότητας, με την δημοσιότητα που πήρε το έργο. Συνολικά το έργο, παρότι πολύπλοκο και απαιτητικό, ξεπέρασε και τις προσδοκίες μας, ίσως γιατί κινητοποίησε τον ενθουσιασμό όλης της ομάδας έργου και βασίστηκε πάνω σε μια σύμπραξη (χώρος ψυχικής υγείας και χώρος δικαιωμάτων, με την υποστήριξη του αναπηρικού κινήματος) που έφερε μια καινοτόμο προσέγγιση.

Το Γραφείο Συνηγορίας υπήρξε η κορωνίδα του έργου και με τις υπηρεσίες κλινικό-νομικής συμβουλευτικής και διασύνδεσης με αντίστοιχες υπηρεσίες υπηρέτησε έμπρακτα και ουσιαστικά την συνηγορία, την αυτοσυνηγορία και έτσι την προάσπιση των δικαιωμάτων των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας και σε πολλές περιπτώσεις οι παρεμβάσεις του άλλαξαν σημαντικά την καθημερινή ζωή των ανθρώπων.

Η ευρεία δημοσιότητα που είχε λάβει η λειτουργία του Γραφείου Συνηγορίας  σε συνδυασμό με την τεράστια ανάγκη των υπηρεσιών του, κατέστησαν συνεχή τη ροή νέων αιτημάτων, τόσο από την Αθήνα όσο και από την περιφέρεια. Ως αποτέλεσμα το Γ.Σ. υποδέχθηκε και περαίωσε 319 υποθέσεις μέχρι 30/4/2016 που έληξε η περίοδος χρηματοδότησης και υπήρξαν  περιστατικά σε αναμονή.

Μετά τη λήξη της χρηματοδότησης τον Απρίλιο 2016  η ομάδα νομικών και ψυχολόγων αποφάσισε την εθελοντική παράταση της λειτουργίας του για δυο μήνες (έως τον Ιούνιο 2016) λόγω του μεγάλου αριθμού αιτημάτων. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίστηκε ο απαιτούμενος χρόνος για τη διευθέτηση υποθέσεων που είχαν μπει σε λίστα αναμονής στις οποίες δόθηκε η κατάλληλη κατεύθυνση.

Το ΓΣ κατά τη διάρκεια λειτουργίας του εδραίωσε μια σταθερή συνεργασία με σημαντικούς  αντίστοιχους φορείς που λειτουργούσαν στη χώρα μας την περίοδο αναφοράς μας, όπως τα Κέντρα Ημέρας του δημόσιου και του μη κερδοσκοπικού τομέα, ο Δ.Σ.Α. (legal aid), η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα   του Ανθρώπου, η Ειδική Επιτροπή Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές  και ο Συνήγορος του Πολίτη, και είναι τακτική η διττή συνδρομή και σύμπραξη μας σε σύνθετες υποθέσεις.

Η ανάπτυξη της διαδικτυακής πλατφόρμας και το πλήθος δράσεων δημοσιότητας και προβολής (τηλεοπτικό και ραδιοφωνικό σποτ, δημοσιεύσεις, άρθρα, κτλ) συνέβαλαν στην γνωστοποίηση του έργου, στην ευαισθητοποίηση επαγγελματιών, φορέων, αλλά και του γενικού πληθυσμού. Συνέβαλαν στο να δοθεί μια άλλη οπτική: από την ανοχή ή την φιλανθρωπία της κοινωνίας στην απαίτηση ισότιμης ένταξης των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας ως υποκειμένων με δικαιώματα και στην καταπολέμηση του στιγματισμού.

Ειδικά για την διαδικτυακή πλατφόρμα που περιλαμβάνει τις «Πηγές & Ενδεικτική Βιβλιογραφία της περιόδου λειτουργίας του Προγράμματος (Μάιος 2015 – Απρίλιος 2016)», τον οδηγό για τα δικαιώματα (ελληνικά και αγγλικά), τα εκπαιδευτικά σεμινάρια και τις δράσεις δημοσιότητας/αρθρογραφία και θεωρούμε ότι παρέχει σημαντική πληροφορία για την αρχιτεκτονική του εγχειρήματος για την προώθηση της συνηγορίας στην ψυχική υγεία, αξίζει να αναφέρουμε ότι ξεπεράσαμε  τους 20.000 μοναδικούς επισκέπτες.

Ο οδηγός για τα δικαιώματα (ελληνικά και αγγλικά),έχει διανεμηθεί ηλεκτρονικά και σε έντυπη μορφή σε πολλούς ενδιαφερόμενους. Ο οδηγός για τα δικαιώματα ακολουθεί την εξής προσέγγιση  στη μεθοδολογία: τι ορίζει ο νόμος – “τα δικαιώματά μου στην πράξη”  – κλινικές παράμετροι και με αυτόν τον τρόπο παρέχει εύχρηστη και πρακτική πληροφορία, ενώ ταυτόχρονα συνδέει στενά την κλινική και την νομική προσέγγιση, που ήταν και από τους βασικούς στόχους και καινοτομία του προγράμματος. Με την αξιοποίηση και σε αυτή την δράση των social media η διάδοση είναι μεγαλύτερη και με μεγαλύτερη διασπορά. (ΣΗΜΕΙΩΣΗ: ο οδηγός εκδόθηκε το 2016, ως εκ τούτου δεν περιλαμβάνει τις όποιες αλλαγές σε νομοθετικό πλαίσιο, οι οποίες δεν είναι και πολλές).

Η αγγλική μετάφραση ήδη χρησιμοποιείται για την προβολή του έργου μας στο εξωτερικό.

Η ανάπτυξη του μηχανισμού καταγραφής των περιστατικών που αφορούν στην παραβίαση των δικαιωμάτων των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας έχει ολοκληρωθεί και ήδη έχουν καταγραφεί 122 περιστατικά. Η πρόκληση ήταν να μπορέσουμε να φτάσουμε σε παραβιάσεις που από φόβο και άγνοια δεν δηλώνονται. Τελικά, ο μηχανισμός καταγραφής παραβιάσεων έδωσε φωνή σε άτομα με ψυχοκοινωνικά προβλήματα να ξεπεράσουν τον φόβο και να μιλήσουν. Για τα αποτελέσματα ενδεικτικά αναφέρουμε ότι από το σύνολο των 122 ωφελούμενων που έλαβαν μέρος στην έρευνα, μόλις οι 33 (27,00%) απάντησαν θετικά στην ερώτηση σχετικά με το αν γνωρίζουν τα δικαιώματα τους. Οι 45 απάντησαν ότι γνωρίζουν «Μερικώς» τα δικαιώματα τους (36,90%), και οι 35 (28,70%) απάντησαν αρνητικά δηλαδή δήλωσαν ότι θεωρούν πως δεν γνωρίζουν τα δικαιώματα τους.

Πραγματοποιήθηκαν με μεγάλη επιτυχία 6 εργαστήρια για 394 επαγγελματίες (αστυνομικοί, δικαστές, κλινικοί). Παράλληλα, είχαμε αιτήματα και για περισσότερα workshops από τα προβλεπόμενα, πράγμα που δείχνει ότι οι επαγγελματίες ευαισθητοποιήθηκαν ιδιαιτέρως . Αναφέρουμε ενδεικτικά ότι Η ΕΛ.ΑΣ. μας ζήτησε να πραγματοποιήσουμε πολλαπλά σεμινάρια για τους 7.000 μάχιμους αστυνομικούς σε Αθήνα, αλλά και στην επαρχία.

Επίσης, άλλη μια επιτυχία για την απήχηση, αλλά και για την βιωσιμότητα του έργου και την μακροπρόθεσμη θετική επίπτωση ήταν ότι μετά τα στους σπουδαστές και στους τελειόφοιτους της Εθνικής Σχολής Δικαστικών Λειτουργών, υπήρξε ένα ενδιαφέρον από την μεριά του ΓΓ του Υπουργείου Δικαιοσύνης κ. Κ. Κοσμάτου για ένταξη αντίστοιχων μαθημάτων στην Σχολή. Ήδη καταθέσαμε αναλυτική πρότασή μας στο Υπουργείο.

Στην  Πανελλήνια Συνάντηση Δικτύωσης  ο τρόπος διοργάνωσης που επιλέξαμε ενέπλεξε  πολύπλευρα και ουσιαστικά τους εμπλεκόμενους. Συμμετείχαν 150 άτομα από όλες τις ομάδες εμπλεκόμενων φορέων, από 45 οργανισμούς ή συλλογικότητες (Υπουργεία, Τοπική Αυτοδιοίκηση,  Νοσοκομεία, Ομοσπονδίες, Συνήγορος του Πολίτη, φορείς ψυχικής υγείας, οργανώσεις ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας).Η συνάντηση είχε έναν βιωματικό και διαδραστικό χαρακτήρα με ομάδες εργασίας που δούλεψαν σε βάθος συγκεκριμένα θέματα και κατέληξαν σε συγκεκριμένα αποτελέσματα και τεκμηριωμένες προτάσεις, οι οποίες  ήδη προωθήθηκαν στα κέντρα λήψης αποφάσεων, εκπρόσωποι των οποίων συμμετείχαν ενεργά  στην διοργάνωση και τα παρέλαβαν, όπως και εκπρόσωποι των ΜΜΕ που προέβησαν σε σχετικές δημοσιεύσεις.

Βέβαια, ουσιαστική ήταν η ενεργός συμμετοχή συλλογικοτήτων ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας και των οικογενειών τους και η φωνή τους ακούστηκε.

Οι δράσεις για την προσπάθεια άσκησης επιρροής στα κέντρα λήψης αποφάσεων συνεχίζονται ακόμα και σήμερα και είναι μέσα στους στόχους μας να μην εγκαταλείψουμε την προσπάθεια να επιφέρουμε τις όποιες αλλαγές στον πολύπαθο χώρο της ψυχικής υγείας.

Το σημαντικό για εμάς είναι η συμπληρωματικότητα των δράσεων και η δυναμική που συνέτειναν στην προσπάθειά μας να κινητοποιήσουμε ουσιαστικές αλλαγές. Για παράδειγμα, μετά την Πανελλήνια Συνάντηση και ενώ ήταν ακόμα «ζεστό το κλίμα» πραγματοποιήσαμε μια θεσμική συνάντηση στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, με εκπροσώπους και από το Υπουργείο Υγείας και συλλογικοτήτων ληπτών υπηρεσιών και οικογενειών τους, όπου εκεί προωθήσαμε θεσμικά 3 ζητήματα: 2 συγκεκριμένες προτάσεις για νομοθετικές αλλαγές, τεκμηρίωση  και μεθοδολογία για την θεσμοθέτηση και συνέχιση του Γραφείου Συνηγορίας και αναλυτικό εκπαιδευτικό για ένταξη της οπτικής ψυχική υγεία και δικαιώματα στην Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών.

Αυτές οι παραπάνω προσπάθειές μας συμβάλουν αποτελεσματικά όχι μόνο στην βιωσιμότητα του έργου, αλλά και σε βαθύτερες θεσμικές αλλαγές που έχουν στόχο την βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας.

Σχετικά με την βιωσιμότητα του βασικού πυλώνα του έργου μας του Γραφείου Συνηγορίας, αφενός έχουμε αναπτύξει μια τεκμηριωμένη και κοστολογημένη πρόταση για την συνέχιση της λειτουργίας για έναν ακόμα χρόνο και συνεχίζουμε τις προσπάθειες για θεσμοθέτησή του.