Στο έργο “ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ” (ΜΑΙΟΣ 2015 – ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2016) είχαμε 2 πηγές καταγραφής παραβιάσεων δικαιωμάτων στον χώρο της ψυχικής υγείας.

Η μια πηγή ήταν ο πιλοτικός μηχανισμός καταγραφής των περιστατικών που αφορούν στην παραβίαση των δικαιωμάτων των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας ο οποίος κατέγραψε 122 περιστατικά.

Η δεύτερη πηγή ήταν η πιλοτική λειτουργία του Γραφείου Συνηγορίας το οποίο εξυπηρέτησε 319 υποθέσεις.

Για το Γραφείο Συνηγορίας μπορείτε να δείτε τα αποτελέσματα εδώ.

Από αυτές τις δυο πηγές, είναι ένα δείγμα το οποίο καταφέραμε να προσεγγίσουμε σε ένα μόνο έτος λειτουργίας, ωστόσο είναι ενδεικτικό τόσο του είδους των παραβιάσεων δικαιωμάτων στο χώρο της ψυχικής υγείας όσο και των αναγκών για μεθοδικές δράσεις συνηγορίας και προώθησης της αυτοσυνηγορίας. 

Είναι ευρέως γνωστό ότι οι αντιλήψεις και οι κοινωνικές αναπαραστάσεις της “ψυχικής ασθένειας” οδηγούν σε αποκλεισμό και απώλεια δικαιωμάτων, ανατροφοδοτούμενες τόσο από θεσμικά προβλήματα  όσο και από τους κοινωνικούς αυτοματισμούς, τις προκαταλήψεις και τον στιγματισμό των ατόμων με διαγνωσμένα (μείζονα ή ελάσσονα) προβλήματα ψυχικής υγείας.

Τα άτομα αυτά αντιμετωπίζουν μια σειρά από παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους ως πολίτες, εργαζόμενοι, μαθητές ή φοιτητές σε μεγαλύτερο βαθμό από τον μέσο πολίτη, ενώ το ίδιο συμβαίνει και με τους φροντιστές και τις οικογένειές τους.

Σκοπός αυτής της δράσης του έργου, λοιπόν, ήταν να καταγραφεί η άποψη των «ληπτών»  σχετικά με τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους, αλλά και να διαφανούν οι βασικές διαστάσεις των παραβιάσεων αυτών.

Στη συνέχεια, στόχος μας ήταν να καταλήξουμε στην πρόταση ενός μηχανισμού καταγραφής παραβιάσεων για τα δικαιώματα στην ψυχική υγεία και να προτείνουμε την επέκταση της χρήσης του πέραν της πιλοτικής αυτής εφαρμογής.

1. Δημιουργήθηκε ένα όσο το δυνατόν πιο απλό και κατανοητό ερωτηματολόγιο το οποίο απευθύνεται σε λήπτες υπηρεσιών και περιέχει κλειστές και ανοιχτές ερωτήσεις (δείτε παρακάτω σχετικό αρχείο).
2. Η συμπλήρωσή του γίνεται ανώνυμα.
3. Το ερωτηματολόγιο αυτό διαμορφώθηκε από τους νομικούς και τους ειδικούς ψυχικής υγείας του προγράμματος και αφορά σε βασικές παραβιάσεις σε διαφόρους τομείς της ζωής, όπως φάνηκε από την αρχική μας διερεύνηση με τους ίδιους τους λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας (προσωπική, επαγγελματική ζωή κλπ).
4. Στη συνέχεια τέθηκε σε ανοιχτή διαβούλευση με φορείς-γνώστες των ζητημάτων των δικαιωμάτων στον χώρο της ψυχικής υγείας (την Ειδική Επιτροπή Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές του Υπουργείου Υγείας, την ΕΣΑμεΑ, συλλόγους γονέων και ληπτών  κλπ).
5. Όταν οριστικοποιήθηκε η μορφή του, έγινε καταγραφή των υπηρεσιών στις οποίες επιθυμούσαμε να απευθυνθούμε για να αναζητήσουμε λήπτες  για τη συμπλήρωσή του, προκειμένου να είναι αντιπροσωπευτικό το δείγμα για την πιλοτική καταγραφή.
6. Επικοινωνήσαμε με τις υπηρεσίες στα δύο μεγάλα ψυχιατρικά νοσοκομεία της Αττικής, σε αρκετά από τα γενικά νοσοκομεία Αττικής, στα Κέντρα Ημέρας και τις στεγαστικές δομές Νομικών Προσώπων Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΙΠΔ). Μέσω της επικοινωνίας μας με τις υπηρεσίες:
   1. Ενημερώσαμε για το πρόγραμμα, αλλά και για την συγκεκριμένη δράση, και ζητήσαμε συνάντηση με εξυπηρετούμενους προκειμένου να συμπληρωθούν  τα ερωτηματολόγια.
   2. Απαντήσαμε σε σχετικές ερωτήσεις και ενημερώσαμε για βασικά δικαιώματα. Με τον τρόπο αυτό δόθηκε έναυσμα για συζήτηση και δημιουργικό διάλογο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι συναντήσαμε σε κάποιες περιπτώσεις δυσπιστία και αντιδράσεις από κάποιες υπηρεσίες, καθώς το θέμα καταγραφής των παραβιάσεων είναι πολύ ευαίσθητο και δυστυχώς στη χώρα μας «κοινό μυστικό». Επίσης, δεν μπορέσαμε να εξασφαλίσουμε πρόσβαση στα δύο μεγάλα ψυχιατρικά ιδρύματα της χώρας, καθώς οι γραφειοκρατικές διαδικασίες και η άδεια που έπρεπε να λάβουμε απαιτούσαν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από αυτό που είχαμε στη διάθεσή μας μέχρι την ολοκλήρωση του προγράμματος. Η αλήθεια είναι ότι το περιθώριο του χρόνου για ένα τέτοιο έργο ήταν μικρό.

Μέσα στο πλαίσιο του έργου “Πλατφόρμα Δράσης για τα Δικαιώματα στην Ψυχική Υγεία” πραγματοποιήθηκε έρευνα για τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων στην ψυχική υγεία. Σκοπός ήταν να καταγραφεί η άποψη των ωφελούμενων σχετικά με τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους. Συνολικά 122 ωφελούμενοι απάντησαν σε ένα ερωτηματολόγιο με κλειστές και ανοιχτές ερωτήσεις. Τα ερωτηματολόγια συμπληρώθηκαν ανώνυμα. Τα 122 αυτά ερωτηματολόγια συμπληρώθηκαν κατά το χρονικό διάστημα Σεπτέμβριος 2015 – Απρίλιος 2016 στην περιοχές της Αττικής, Ροδόπης και Έβρου. Στην Αττική συμπληρώθηκε το 67,20% των ερωτηματολογίων, στον Έβρο το 18,90% των ερωτηματολογίων και στην Ροδόπη το 12,30% των ερωτηματολογίων.

Από τους 122 λήπτες οι 80 (65,60%) συμπλήρωσαν το ερωτηματολόγιο χωρίς την βοήθεια κάποιου άλλου (θεραπευτή ή συγγενικού/φιλικού τους προσώπου).

Κατεβάστε τη στατιστική ανάλυση αποτελεσμάτων σε μορφή pdf.