Άρθρο: Επικοινωνιακές Δεξιότητες – Τι να προσέξω στο παιδί μου
Γράφει η Γεωργία Καράμπελα, Λογοθεραπεύτρια, ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος ν. Φωκίδας
Δημοσίευση 23.07.2023 εφημερίδα Εν Δελφοίς και fokidanews.gr / Βρείτε το άρθρο εδώ
Η επικοινωνία με το παιδί ξεκινάει πολύ πριν ειπωθούν οι πρώτες λέξεις, από τη βρεφική κιόλας ηλικία. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι τα παιδιά, πριν μάθουν να μιλούν, πρέπει να αναπτύξουν κάποιες βασικές πρώιμες – επικοινωνιακές δεξιότητες. Οι δεξιότητες αυτές σκοπό έχουν να βοηθήσουν τα παιδιά να επικοινωνήσουν με τον περίγυρό τους. Έτσι λοιπόν, σε ένα επόμενο αναπτυξιακό στάδιο, το παιδί θα εκφράζει τις ανάγκες του, τις σκέψεις του και τα συναισθήματα του, με λεκτικό και μη λεκτικό τρόπο.
Πρώτα απ’ όλα θα ήταν σημαντικό να δούμε τι πραγματικά συμβαίνει όταν το άτομο παράγει μία λέξη. Πιο συγκεκριμένα, για να μιλήσουμε ο εγκέφαλος σκέφτεται τη λέξη, τα πνευμόνια μας γεμίζουν με αρκετό αέρα, ο αέρας περνάει μέσα από τις φωνητικές χορδές, οι φωνητικές χορδές πάλλονται για να παράξουν τον ήχο και οι αρθρωτές ανάλογα με την τοποθέτηση τους παράγουν κάθε ήχο. Στη συνέχεια, το παιδί, για να μπορέσει να απαντήσει στην απλή ερώτηση «τι είναι αυτό;» χρειάζεται να έχει προηγηθεί το στάδιο της φλυαρίας, του βαβίσματος. Βάβισμα είναι η εμφάνιση ακολουθιών σύμφωνο – φωνήεν που δίνει την εντύπωση πως το βρέφος παράγει λέξεις. Όμως, με μία δεύτερη ματιά θα διαπιστώσουμε ότι αυτές οι ακολουθίες δεν είναι πραγματικές λέξεις, καθώς δεν υπάρχει αντιστοιχία με αντικείμενα και πρόσωπα. Να σημειωθεί ότι, εκείνη την περίοδο τα παιδιά, δεν απευθύνονται σε κάποιον απλά διασκεδάζουν με τη γλώσσα καθώς παράγουν αγαπημένες ηχητικές ακολουθίες. Το παιδί πριν φτάσει στο επίπεδο να χρησιμοποιήσει την ομιλία για να πει τι θέλει και τι έχει ανάγκη, χρειάζεται να κάνει χειρονομίες, να μας κοιτάξει, να εστιάσει την προσοχή του σε αυτό που κάνει.
Οπότε, τι πρέπει να συμβεί πριν ξεκινήσει ένα παιδί να χρησιμοποιεί λέξεις;
Οι παρακάτω δεξιότητες αναπτύσσονται συχνά κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους ενός μωρού. Είναι οι βασικές προγλωσσικές δεξιότητες που μπορεί να αναπτύξει ο άνθρωπος από τη βρεφική του κιόλας ηλικία και κατ’ επέκταση είναι ο πυλώνας ώστε να αναπτυχθούν η γλωσσική ανάπτυξη και η κοινωνική συμπεριφορά.
1.Η μίμηση, τι είναι;
Η μίμηση είναι η ικανότητα ενός ατόμου να μιμείται και να αναπαράγει τις χειρονομίες/ήχους ενός άλλου ατόμου πριν την παραγωγή των πρώτων λέξεων. Η ανάπτυξή της μας διευκολύνει να μαθαίνουμε νέα πράγματα γρήγορα και αποτελεσματικά καθώς παρακολουθούμε τους γύρω μας.
Πως επιτυγχάνεται;
– μίμηση ήχων: «σκύλος αβ – αβ»
-χειρονομίες/ νεύματα: «παλαμάκια», «γεια»
-Κινήσεις οχημάτων
-Μουσικά όργανα
-Παιδικά τραγούδια με κίνηση όπως: ‘’μια ωραία πεταλούδα’’
-Χορός
-Μίμηση εκφράσεων προσώπων
Και σιγά- σιγά με τον καιρό θα αρχίσουν να αντιγράφουν τις λέξεις σας.
2.Διατήρηση προσοχής
Με τον όρο προσοχή εννοούμε την ικανότητα του παιδιού να εστιάζει και να συγκεντρώνεται σε ένα ερέθισμα δίχως να αποσπάται για ένα χρονικό διάστημα. Η δεξιότητα συγκέντρωσης προσοχής είναι απαραίτητη για την ένταξη του παιδιού στο σχολικό περιβάλλον.
3.Κοινή προσοχή
Κοινή προσοχή είναι όταν τα παιδιά και οι γονείς εστιάζουν την προσοχή τους σε ένα κοινό ερέθισμα ή μια δραστηριότητα. Αυτή η αλληλεπίδραση δεν απαιτεί προφορική γλώσσα. Ωστόσο, σίγουρα αποτελεί μια σημαντική δεξιότητα εφόσον το παιδί δεν μπορεί να εκφραστεί λεκτικά.
Πως θα τη βελτιώσω;
-”κουκου-ΤΣΑ”
– Φορέστε έντονα γυαλιά και καθώς τα βγάζετε, κάνετε έντονες γκριμάτσες.
-Κρατήστε το αγαπημένο του παιχνίδι κοντά στα μάτια σας. Μόλις σας κοιτάξει του το δίνετε ή άλλες κινήσεις σώματος.
4.Εναλλαγή σειράς
Τα παιδιά μαθαίνουν να εναλλάσσουν την σειρά τους σε μία αλληλεπίδραση προτού μιλήσουν. Μέσα από αυτή τη δεξιότητα τα παιδιά μαθαίνουν να αλληλεπιδρούν και να ακολουθούν την επικοινωνία.
Πως θα την ενισχύσω;
-Παίξτε ανταλλαγή παιχνιδιών με καθημερινά αντικείμενα ή με παιχνίδια.
5.Αλληλεπίδραση
Βασική δεξιότητα για να μάθει κάποιος να επικοινωνεί και χρειάζεται πάντα κάποιος άλλος να απαντήσει. Το παιδί κάνει μία χειρονομία, παράγει κάποιο ήχο, λέξη ή ακόμα και βλέμμα με σκοπό να ξεκινήσει κάποια αλληλεπίδραση με το άλλο άτομο.
Πως θα την ενισχύσω;
- Οργανώστε έτσι το περιβάλλον του, ώστε να μπει στη διαδικασία να ζητήσει αυτό που θέλει εκείνη τη στιγμή. Θα μπορούσατε να τοποθετήσετε τα αγαπημένα του παιχνίδια σε ένα ψηλό ράφι, να του δώσετε χρόνο να τα αναζητήσει κι αφού εντοπίσει που βρίσκονται με κάποιον τρόπο να προσπαθήσει να αλληλεπιδράσει μαζί σας, για να πάρει αυτό που ζητάει.
Είναι χρήσιμο να τονιστεί ότι το καλύτερο εργαλείο για να μάθουν τα παιδιά, είναι η παρατήρηση. Μέσω της παρατήρησης μαθαίνουμε τις ανάγκες, τις επιθυμίες, τις ικανότητες και τις προκλήσεις του παιδιού. Έτσι, μπορούμε να βοηθήσουμε καλύτερα το παιδί, καθώς και να προσαρμόσουμε το περιβάλλον και τις δραστηριότητες και κατ΄ επέκταση και τον τρόπο με τον οποίον ανταποκρινόμαστε στις ανάγκες του.
Πιο συγκεκριμένα, προσπαθήστε να παρατηρήσετε το λόγο και την ομιλία του παιδιού σας. Ιδίως τον πρώτο χρόνο, όταν το παιδί δεν μπορεί να εκφραστεί χρησιμοποιώντας την ομιλία. Δοκιμάστε να ερμηνεύσετε τη γλώσσα του σώματος, τις χειρονομίες, τα νεύματα και τις εκφράσεις του προσώπου ούτως ώστε να καταλάβετε τι σκέφτεται, τι επιθυμεί να κάνει καθώς και πως αισθάνεται.
Κάτι ακόμη που θα ήταν σημαντικό να παρατηρήσετε είναι τα ενδιαφέροντα του παιδιού αφού κι αυτά είναι εξίσου σημαντικά. Προσπαθήστε να μάθετε τις δραστηριότητες και τα αγαπημένα του αντικείμενα, με τα οποία περνάει ευχάριστα το χρόνο του. Στην ουσία αυτό θα βοηθήσει τους γονείς να προσαρμόσουν τον τύπο των δραστηριοτήτων που χρειάζεται να κάνετε για τη γλωσσική και κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού. Με άλλα λόγια, η παρατήρηση βοηθάει να φτάσετε στη ρίζα του κακού και να ανταποκριθείτε κατάλληλα.
Γιατί έχει αξία η πρώιμη παρέμβαση;
Είναι γνωστό τα πρώτα χρόνια (2-3 χρόνων) αποτελούν κρίσιμη περίοδο, λόγω της υψηλής ευαισθησίας του εγκεφάλου σε εξωτερικά ερεθίσματα. Έτσι, εκείνη τη χρονική στιγμή, η συνεχής εκμάθηση κατάλληλων επικοινωνιακών – κοινωνικών δεξιοτήτων πολλαπλασιάζουν τα οφέλη. Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι η πρώιμη παρέμβαση είναι αποτέλεσμα συνεργασίας διαφόρων ειδικοτήτων, όπως είναι η λογοθεραπεία, εργοθεραπεία και η ειδική αγωγή. Την ομάδα συμπληρώνουν ψυχολόγοι και παιδοψυχίατρος οι οποίοι παρακολουθούν το παιδί και την οικογένεια κατά περίπτωση.
Ποιοι μπορεί να χρειαστούν πρώιμη παρέμβαση;
Βρέφη με ιστορικό προωρότητας, καθώς και μακράς παραμονής στη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών, τα οποία έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης νευρο – αναπτυξιακών προβλημάτων.
Βρέφη με φτωχά ερεθίσματα, λόγω φυσικού ή ψυχοκοινωνικού περιβάλλοντος.
Εγκεφαλική Παράλυση και γενετικά σύνδρομα.
Να μην ξεχνάμε πως η κάθε περίπτωση παιδιού είναι διαφορετική και είναι σημαντικό να λαμβάνουμε υπόψη μας πολλές παραμέτρους πριν από οποιαδήποτε παρέμβαση. Είναι καλό οι γονείς να παραμένουν ενημερωμένοι για όλα αυτά που αφορούν τα παιδιά τους, την ομιλία τους και την ανάπτυξή τους γενικότερα, έτσι ώστε αν παρατηρηθεί κάτι, να αντιμετωπιστεί εύκολα και γρήγορα. Φυσικά, έχοντας ως στόχο την υγεία και ευημερία των παιδιών μας και της οικογένειας.
Στο νομό Φωκίδας προσφέρονται δωρεάν υπηρεσίες παιδιών και εφήβων από την Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος με βάση τις αρχές της κοινοτικής ψυχιατρικής. Με την υποστήριξη των επαγγελματιών ψυχικής υγείας το παιδί και η οικογένειά του μπορεί να βρουν ένα ασφαλές υποστηρικτικό και συμβουλευτικό πλαίσιο. Οι υπηρεσίες παρέχονται σε παιδιά, εφήβους και στις οικογένειές τους μέσω της Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας και του Κέντρου Ημέρας για παιδιά, εφήβους και ενήλικες Νομού Φωκίδας.
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στα τηλέφωνα 22650-22924 και 22650-23333
Διεύθυνση: Εθνικής Αντιστάσεως 13, Άμφισσα (γραφεία ΚΜΨΥ) και Λεωφόρος Σαλώνων 29, Άμφισσα- Έναντι γηπέδου Άμφισσας (ΚΗ).